Αγροδασοπονικά συστήματα: πλεονεκτήματα και προϋποθέσεις επιτυχίας

 

φωτογραφία από ecotree.gr

Με τον όρο "πράσινη επανάσταση" αναφερόμαστε σε αυτήν ακριβώς την διαδικασία της αύξησης την παραγωγικότητας των καλλιεργειών μέσα από την αύξηση των εισροών(λιπάσματα-φυτοπροστατευτικές ουσίες,επέκταση των συστημάτων άρδευσης νέα υβρίδια κτλ) η οποία είναι η αλήθεια αύξησε κατά πολύ την παραγωγικότητα των καλλιεργειών μας. Αυτή η πραγματικά εντυπωσιακή αλλαγή όντως απάντησε στην ανάγκη για αύξηση της παραγωγής, ικανή να θρέψει τον όλο και περισσότερο πληθυσμό της γης. 

Η αλήθεια όμως είναι πως αυτή η στρατηγική δεν έγινε χωρίς κόστος, Η ποιότητα των βασικών πόρων παραγωγής όπως το έδαφος, το νερό, και άλλοι υποβαθμίζονται και μειώνονται λόγω της υπερεκμετάλλευσης τους. Χαρακτηριστικά παράδειγμα είναι ο περιορισμός των υδατικών αποθεμάτων(λόγω της αλόγιστης χρήσης τους), η υποβάθμιση των εδαφών(εδάφη με υψηλά άλατα, κατεστραμμένη δομή, αύξηση των διαβρώσεων κτλ)

Αυτοί οι παράγοντες σε συνδυασμό με την κλιματική αλλαγή υποθηκεύουν το μέλλον της παραγωγικότητας που σαν αποτέλεσμα θα έχει μεγάλη ανασφάλεια τόσο στην επάρκεια όσο και στην ποιότητα των αγροτικών προϊόντων. Για αυτόν τον λόγο λοιπόν είναι αναγκαία η αλλαγή στρατηγικής παραγωγής με πιο αειφόρα συστήματα παραγωγής τα οποία θα διασφαλίζουν όσο το δυνατόν την διατήρηση της παραγωγικότητας των αγροτοοικοσυστημάτων στο διηνεκές.

Για ένα τέτοια σύστημα θα θέλαμε να γράψουμε σήμερα, το οποίο δεν είναι άλλο από την αγροδασοπονία (agroforestry). Με τον όρο αυτό αναφερόμαστε στην συγκαλλιέργεια ενός είδους δέντρου με ένα χαμηλότερου ύψους φυτό(όπως για παράδειγμα σιτηρά, λαχανικά, χορτολιβαδικά φυτά και άλλα). Παραδείγματα που θα μπορούσαν να δοθούν είναι η συγκαλλιέργεια ελιάς με σιτάρι, δρυς με τριφύλλι, οπωρώνες με κτηνοτροφικό μπιζέλι και άλλα πολλά. 

φωτογραφία από adfoward.eu

Ας όμως περιγράψουμε επιγραμματικά τα πλεονεκτήματα αυτών των συστημάτων. Πιο συγκεκριμένα λοιπόν τα αγροδασοπονικά συστήματα προσφέρουν:

1)Οικονομικό όφελος για τον παραγωγό λόγω της παραγωγής 2 ειδών στο ίδιο χωράφι(ξυλεία και σιτάρι, ροδάκινα και τριφύλλι κτλ) 

2)Διασφαλίζει την παραγωγικότητα μέσω της χλωράς λίπανσης(τα πεσμένα φύλλα του δέντρου και του χαμηλότερου φυτού οι νεκρές ρίζες κτλ εμπλουτίζουν το έδαφος με θρεπτικά, βελτιώνοντας την δομή του),μειώνοντας ταυτόχρονα τις απαιτήσεις σε λιπάσματα.

3)Παρατηρείται μειωμένη παρουσία ζιζανίων λόγω του ανταγωνισμού για φως, νερό και έδαφος καθώς η κάλυψη των "οικοθέσεων" είναι μεγάλη

4)Η ένταση των εντόνων προσβολών από εχθρούς ελέγχεται από τα ωφέλημα τα οποία βρίσκονται σε μεγαλύτερη αφθονία(όπως και γενικότερα η συνολική βιοποικιλότητα)

5)Η παρουσία των δέντρων μειώνει τις έντονα αρνητικές επιπτώσεις από ακραίες συνθήκες όπως θερμούς ανέμους, ξηρασίες(δημιουργία μικροκλίματος από τα δέντρα, πλημμυρικά φαινόμενα και διαβρώσεις εδάφους)

Η διαμόρφωση ενός αγροδασοπονικού συστήματος είναι βέββαια μια σχετικά δύσκολη υπόθεση καθώς θα πρέπει να βρούμε έναν ιδανικό συνδυασμό φυτών τα οποία να μπορούν να συνυπάρξουν με έναν τέτοιο τρόπο ώστε να μην υποθηκεύεται η παραγωγή τους ενός από το άλλο. Είναι αρκετά εύκολο να κάνουμε έναν λάθος σχεδιασμό που να οδηγήσει σε αποτυχία καλλιέργειας του ενός από τα είδη και άρα της όλης συγκαλλιέργειας.  Έτσι λοιπόν θα πρέπει να να γνωρίζουμε πως για να πετύχει ένα τέτοιο σύστημα παραγωγής, θα πρέπει να πλοιρούνται κάποιες πολύ σημαντικές προϋποθέσεις. Πιο συγκεκριμένα:

1)Το δένδρο δεν θα πρέπει να είναι πολύ πυκνά φυτεμένο, αφήνοντας χώρο ανάπτυξης στο μικρότερο

2)Το ριζικό σύστημα των φυτών που θα συγκαλλιεργηθούν θα πρέπει να αναπτύσσεται σε διαφορετικό βάθος, για να μην οδηγεί σε έντονες υδατικές καταπονήσεις

3) Αν είναι δυνατόν να συνδυάζουμε φυτά που να έχουν διαφορά τόσο στις απαιτήσεις συγκεκριμένων θρεπτικών και με χρονική διαφορά στις θρεπτικές απαιτήσεις. Με αυτόν τον τρόπο μειώνουμε την πιθανότητα έντονων τροφοπενιών

4)Καλλιέργεια χαμηλών φυτών με σχετικά μικρότερες απαιτήσεις σε φως

5)Οι όποιες μειώσεις παραγωγής λόγω του αναπόφευκτου ανταγωνισμού μεταξύ των συγκαλλιεργουμένων φυτών θα πρέπει να μην είναι τέτοια που να οδηγεί σε πλήρη αποτυχία της βιωσιμότητας του ενός είδους

Συμπερασματικά λοιπόν θα μπορούσαμε να πούμε πως η αγροδασοπονία είναι μια μέθοδος συμπαραγωγής η οποία έχει αρκετά πλεονεκτήματα, η οποία όμως θα πρέπει να γίνεται με προσοχή γνωρίζοντας πολύ καλά τόσο τις ιδιαίτερες κλιματικές συνθήκες της περιοχής όσο και τις ιδιαίτερες απαιτήσεις των καλλιέργειών που συνδυάζουμε.